Maastrichts Aardewerk

 English version below

Maastricht is de eerste Nederlandse stad waarin de industriële revolutie zich voltrekt. Een belangrijk industrieel product is het Maastrichts aardewerk. 

Collectievorming
De collectie Maastrichts aardewerk bevat de archiefcollectie van de beroemde Maastrichtse aardewerkfabrieken van Petrus Regout/De Sphinx en Société Céramique; een grote verzameling Mosa aardewerk; mallen (moules) en drukplaten voor het vormen en versieren van Maastrichts aardewerk. Een groot deel van de collectie ontving de Gemeente Maastricht in 1987 bij de viering van het 150-jarig bestaan van Sphinx in bruikleen. Deze systematische verzameling (de ‘fabriekscollectie’) bevat al het Regout/Sphinxaardewerk vanaf enkele jaren na de oprichting tot 1987 en een kleiner en minder compleet deel aardewerk van Société Céramique. In 2009 schonk kenner en verzamelaar H. van Buren zijn gehele collectie Mosa aardewerk (11.000 stuks) aan de Gemeente Maastricht. Enkele kleinere schenkingen van particulieren vullen de collectie aan. U kunt de collectie nu ook digitaal bekijken.

Productieproces aardewerk
In de eerste helft van de achttiende eeuw lukt het de Engelsman Josiah Wedgwood om witter en harder aardewerk te maken dan ooit tevoren. Hiervoor gebruikt hij een kleisoort uit de omgeving van de granietrotsen in Cornwall en Devon (Groot-Brittanië). Serieproductie wordt mogelijk door het gebruik van mallen van gips. In de negentiende eeuw ontstaan in Europa fabrieken die naar het Engels voorbeeld goedkoop aardewerk vervaardigden. Zo ook in Maastricht. De keramische industrie neemt hier letterlijk en figuurlijk de plaats in van ‘garnizoen en vesting’, die de stad eeuwenlang werkgelegenheid  verschaften. Het productieproces van het aardewerk en de manier van versieren ontwikkelde zich gedurende een ruime eeuw.

  

     

 

 

Petrus Regout
Leden van de familie Regout zijn in Maastricht eeuwenlang werkzaam geweest als pijpenmakers en handelaars in aardewerk en porselein. Carolus Regout vestigt zich eind zeventiende eeuw aan de Boschstraat. Hier staat vanaf 1834 ook de eerste fabriek van Petrus Regout. Petrus begint met een kristalslijperij en koopt in 1834 tevens een stoommachine. In de jaren daarna begint hij een spijkerfabriek, een aardewerkfabriek, een glasblazerij, een geweerfabriek en een gasfabriek. Zo wordt hij de eerste grootindustrieel van Nederland. De in 1836 opgerichte aardewerkfabriek van Petrus Regout werd een van de grootste producenten van aardewerk ter wereld. Aanvankelijk produceert Regout kommen en borden, gemaakt van zacht wit aardewerk. Rond 1850 lukt het hem om het harde witte baksel van Wedgwood te evenaren. Na zijn dood in 1878 zetten zijn vier zonen het bedrijf voort als vennootschap onder de naam Petrus Regout & Co en wordt het beeld van de liggende Sphinx ingevoerd.

De Sphinx
In 1899 wordt de nieuwe naam van het bedrijf De Sphinx. De geschiedenis van Sphinx kent diverse overnames. Na fusie met de Société Céramique, produceert N.V Sphinx-Céramique in 1969 voor het laatst huishoudelijk aardewerk en porselein aan de Boschstraat. De inmiddels Koninklijke Sphinx, richt zich daarna alleen op de productie van tegels, sanitair en enkele nevenproducten. Sinds 2015 is Sphinx onderdeel van Geberit Group. De wereldwijd opererende Geberit groep is Europees marktleider op het gebied van sanitaire producten.

Société Céramique
Centre Céramique ligt binnen de contouren van het voormalige fabrieksterrein van de Société Céramique te Wijck. De naam Centre Céramique verwijst naar de geschiedenis van deze plek. In 1851 wordt de Société Céramique hier opgericht door de Maastrichtenaar W.N Clermont en zijn zwager C. Chainaye. De fabriek is een grote concurrent van de Sphinx. Société Céramique produceert gedegen en duurzaam huishoudelijk aardewerk en combineert dit met een kunstzinnige vormgeving. Vanaf 1912 produceert men er ook sanitair aardewerk. Architect-constructeur J.G.Wiebenga bouwt hiervoor de eerste fabriekshal. In de Eerste Wereldoorlog komt aan de snelle vooruitgang, waarvan tot op dat moment sprake was, abrupt een einde. Ook daarna ondervindt het bedrijf door verslechterde economische omstandigheden tegenwerking. Met de ontwikkeling van de afdeling vuurklei, de invoering van het parafeuprocedé en het verleggen van het accent naar sanitaire producten houdt Société Céramique echter stand. Na 1945 gaat het de onderneming jarenlang voor de wind. Menigeen heeft zich dan ook verbaasd over de fusie met aartsrivaal de Sphinx in 1958. De productie van huishoudelijk aardewerk op het terrein van de voormalige Société Céramique eindigt in 1963.

Bosch
In 1853 richt de groot-ondernemer N.A. Bosch een aardewerkfabriekje op in Wijck. Na een brand en het overlijden van de eigenaar in 1866 wordt het bedrijf echter niet meer herbouwd. De collectie Maastrichts Aardewerk bevat nog geen aardewerk van Bosch.

Mosa
Binnen de directie van de Sphinx ontstaat op een bepaald moment onenigheid. In 1883 leidt dat tot de oprichting van een eigen fabriek door een van de zonen van Petrus Regout: Louis Regout. Deze fabriek in Meerssen, de latere Mosa, richt zich op de productie van porselein en is daardoor aanvankelijk geen concurrent van de Sphinx. Nederland kent veel verzamelaars van Mosa porselein. Momenteel is de presentatie Mosa Fabrica te zien in de grote wandvitrine op de houten tussenvloer tussen begane grond en eerste verdieping.  


 

 English version

Maastricht ceramics

Maastricht was the first city in the Netherlands where the industrial revolution took hold. Maastricht ceramics were an important industrial product.

Formation of the collection
The Maastricht Ceramics collection contains the archive collection of the famous Maastricht ceramics factories Petrus Regout/De Sphinx, Société Céramique and Mosa. A large part of the collection was transferred to the City of Maastricht by N.V. Koninklijke Sphinx Gustavsberg after it stopped producing domestic ceramics. This is the ‘factory collection’: a systematic grouping of all the Regout/Sphinx ceramic products from a few years after the company was founded to its end, as well as a smaller and less complete selection of ceramics from the Société Céramique. In 2009, ceramics connoisseur and collector H. van Buren donated his entire collection of Mosa ceramics (11,000 pieces) to the City of Maastricht. The collection is supplemented by some smaller gifts from private individuals. You can now also view the collection digitally.

Ceramics production process
In the first half of the eighteenth century, Englishman Josiah Wedgwood succeeded in producing ceramics that were whiter and harder than ever before. To achieve this he used a type of clay dug from near the granite cliffs of Cornwall and Devon. Mass production was made possible by the use of plaster moulds. In the nineteenth century, factories emerged in Europe which produced cheap ceramics based on the English examples. Such factories also opened in Maastricht. The ceramics industry figuratively and literally served as a ‘garrison and stronghold’ here, providing the city with centuries of employment. The ceramics manufacturing process and the art of ceramics ornamentation flourished here for over a century.

 

 

         
   

 

Petrus Regout
Members of the Regout family have been active in Maastricht as pipe makers and pottery and porcelain dealers for centuries. Carolus Regout settled on Boschstraat in the late seventeenth century, where the first factory would be founded by Petrus Regout in 1834. This was initially a crystal cutting and polishing workshop. Petrus Regout bought a steam engine in 1834 and, in the following years, opened a nail factory, a ceramics factory, a glass factory, a rifle factory and a gas factory. All of these initiatives made him the first large-scale industrialist in the Netherlands.

De Sphinx
The ceramics factory that Petrus Regout established in 1836 became one of the biggest ceramics producers in the world. Regout originally produced bowls and plates made from soft white ceramics. Around 1850 he succeeded in matching Wedgwood’s hard white product. After his death in 1878 his four sons continued to run the company, but now as a corporation under the name Petrus Regout & Co. The image of the recumbent Sphinx was also introduced at this time and the name of the company was changed to De Sphinx in 1899. After merging with Société Céramique, the N.V Sphinx-Céramique company produced the last ceramics on Boschstraat in 1969. De Sphinx, now Royal Sphinx , currently focuses only on producing tiles, bathroom fixtures and other side products.

Société Céramique
Centre Céramique is situated in what was formerly the factory grounds of Société Céramique in Wijck, with the name Centre Céramique bearing reference to this spot’s unique history. In 1851 Société Céramique was founded here by Maastricht native W.N Clermont and his brother-in-law C. Chainaye. This factory would become a major competitor of De Sphinx. Société Céramique produced sturdy and high-quality domestic ceramics combined with artistic design. Ceramic bathroom fixtures were also manufactured on this site starting in 1912, for which purpose architect-builder J.G. Wiebenga constructed the first modern factory building. The First World War brought an abrupt end to this rapid advancement. Even after the war, the company had to contend with worsened economic conditions. However, Société Céramique was able to prevail thanks to the development of the fire clay division, the introduction of the Parafeu process and a restructuring to focus on bathroom fixtures. The company thrived for many years after 1945. Thus it came as a surprise to many when the company merged with their archrival De Sphinx in 1958. Production of domestic ceramics on the grounds of the former Société Céramique came to an end in 1963.

Bosch
In 1853 the industrialist N.A. Bosch established a ceramics factory in Wijck. After a fire and the death of the owner in 1866, however, the company was not rebuilt. The Maastricht Ceramics collection does not yet contain any Bosch ceramics.

Mosa
Disputes arose among the directors of De Sphinx, which led to one of Petrus Regout’s sons, Louis, establishing a factory of his own in Meerssen in 1883. The company, which would later be renamed Mosa, focussed on the production of porcelain and was therefore not in competition with De Sphinx initially. Mosa porcelain sets are still popular items to collect in the Netherlands.

 

Japan in Maastricht

Op de eerste verdieping tegenover onze Mosa vitrine kunt u de mini expo 'Japan in Maastricht' bekijken. Deze bestaat uit Maastrichts servies, koperplaten, mallen en prenten geïnspireerd op Japanse motieven, aangevuld met Japanse prenten uit onze collectie. Aanleiding is het versturen van onze eerste officiële bruikleen naar Nagasaki (Japan) in februari 2017: Maastricht in Japan!